Αντώνης Μάριος ΠαΠαγιώτηςΑπό τη δημοσιογραφία στον κινηματογράφο και από τη λογοτεχνία στη σεναριακή γραφή μεγάλων τηλεοπτικών («Τα Καλύτερά μας Χρόνια», «Λούφα και Παραλλαγή» κ.ά.) και κινηματογραφικών επιτυχιών («Η Καρδιά του Κτήνους», «Ευτυχία», «Φόνισσα», «Υπάρχω» κ.ά.), η Κατερίνα Μπέη διαμορφώνει μια πολυδιάστατη αφήγηση που συνδυάζει την κοινωνική παρατήρηση με την ψυχολογική εμβάθυνση. Στη συνέντευξή της στον Αντώνη Μάριο ΠαΠαγιώτη, για το Cyberscope, μιλά για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του σύγχρονου δημιουργού, τον ρόλο των ψηφιακών πλατφορμών, τη σημασία των γυναικείων φωνών στη μυθοπλασία και την επιτελεστικότητα της αφήγησης στην κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας.
Φωτογραφία © Nikzik
(Το πλήρες βιογραφικό της Κ. Μπέη
παρατίθεται στο τέλος της συνέντευξης)
Ως σεναριογράφος και συγγραφέας με έργο που εκτείνεται στον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τη λογοτεχνία, πώς αντιλαμβάνεστε τη λειτουργία της αφήγησης ως μέσου κατανόησης της κοινωνικής πραγματικότητας και διαμόρφωσης συλλογικών αναπαραστάσεων;
Η συγγραφή είναι αυτό ακριβώς: μια προσπάθεια επικοινωνίας, κατανόησης, αλληλεπίδρασης, μια αφορμή για σκέψη και συναισθήματα. Σίγουρα, η παρατήρηση η ανάλυση κι η επαφή με τη κοινωνική πραγματικότητα κάνει αυτή την επικοινωνία εφικτή.
Στα σενάριά σας («Ευτυχία», «Φόνισσα», «Υπάρχω») συναντούμε έργα που αντλούν από τη μνήμη, τη λογοτεχνική παράδοση και την κοινωνική εμπειρία. Πώς προσεγγίζετε τη μετάπλαση αυτών των αφηγήσεων σε κινηματογραφική και τηλεοπτική γλώσσα;
Διαβάζω αρκετά, όχι μόνο για τα πρόσωπα αλλά και για την εποχή. Μιλάω με ανθρώπους που έχουν σχετική εμπειρία και κυρίως αναλύω τους χαρακτήρες. Ψάχνω τα κίνητρα των πράξεών τους, τι μπορεί να τους διαμόρφωσε, να τους τραυμάτισε, να τους ενέπνευσε. Τα απωθημένα και τις συνθήκες που τους επηρέασαν. Όταν «έχω» τους χαρακτήρες και το πλαίσιο, τα υπόλοιπα είναι εύκολα.
Η μετάβαση στην ψηφιακή εποχή και η εξάπλωση των πλατφορμών ροής περιεχομένου (streaming) έχουν τροποποιήσει τον τρόπο με τον οποίο οι θεατές προσεγγίζουν τις οπτικοακουστικές αφηγήσεις. Πώς αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν τη συγγραφική διαδικασία και τον ρόλο του σεναριογράφου;
Είναι μια καινούρια πραγματικότητα που δημιουργεί και στερεί ευκαιρίες. Η τηλεόραση φθίνει και το σινεμά επηρεάζεται άμεσα από την ύπαρξη των πλατφορμών. Η δουλειά του σεναριογράφου δεν αλλάζει ακριβώς -με την έννοια πως ότι έκανε, κάνει- αλλά οι συνθήκες μεταλλάσσονται, όπως και οι κανόνες της αγοράς.
Έχοντας εργαστεί τόσο στη δημοσιογραφία όσο και στη μυθοπλασία, πώς αντιλαμβάνεστε τη σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλαστική αναπαράσταση στο σημερινό περιβάλλον πληροφορίας;
Η αναπαράσταση της πραγματικότητας είναι ζητούμενο στη μυθοπλασία κι ακόμα κι αν δεν είναι ζητούμενο ο ρεαλισμός, η επαφή μαζί της είναι απαραίτητη. Επίσης, η επαφή με τα ψηφιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην δουλειά του σεναριογράφου είναι πολύ χρήσιμη, είναι ένα παράθυρο σε πολλές πραγματικότητες.
Οι γυναικείοι χαρακτήρες κατέχουν κεντρική θέση σε αρκετά από τα έργα σας. Ποιες είναι οι προκλήσεις στη διαμόρφωση πειστικών γυναικείων αφηγήσεων σε ένα πεδίο που ιστορικά χαρακτηρίζεται από ανδροκεντρικές οπτικές;
Μπορεί να υπερισχύουν ανδροκεντρικές οπτικές, αλλά αυτό με επηρεάζει λίγο, αφού αυτοπροσδιορίζομαι ως γυναίκα. Μου αρέσουν πολύ οι γυναίκες, ειδικά οι σύγχρονες, τις βρίσκω ευφάνταστες, δημιουργικές, προσαρμοστικές, χαώδεις, αστείες, πολυσχιδείς, ίσως και λίγο νευρωτικές. Είναι ιδανικό «υλικό» για μυθοπλασία. Μόνη πρόκληση είναι, πάντα η ισορροπία: οι ηρωίδες να μην είναι απλοϊκές, αλλά ούτε υπερφορτωμένες με νευρώσεις και «εξωτικά» χαρακτηριστικά, που «υπομονεύουν» τον ρεαλισμό.
Από την κωμωδία έως το κοινωνικό δράμα, έχετε κινηθεί ανάμεσα σε διαφορετικά αφηγηματικά είδη. Πώς διαχειρίζεστε την ισορροπία ανάμεσα στην ψυχαγωγική διάσταση και την ανάδειξη κοινωνικών ή ψυχολογικών θεματικών;
Νομίζω πως βασικός σκοπός της μυθοπλασίας είναι η ψυχαγωγία: η επικοινωνία με τον κόσμο και η έξαρση συναισθήματος. Για να επιτευχθεί το τελευταίο -είτε συγκίνηση είναι, είτε γέλιο, κλάμα, ή αγωνία- χρειάζεται επικοινωνία με κοινούς κώδικες με το κοινό. Αυτό για να συμβεί θέλει ανάλυση του πλαισίου, γνώση του περιβάλλοντος και των κοινωνικών μοτίβων, αλλά και των στερεοτύπων . Ο κάθε δημιουργός έχει ίσως άλλους στόχους. Άλλος θέλει απλά να εκφραστεί, χωρίς να νοιάζεται αναγκαία για το πως και αν θα φτάσει το μήνυμα στους αποδέκτες, άλλος θέλει να νουθετήσει, να διδάξει, άλλος να ψυχαγωγήσει, άλλος να αφυπνίσει, άλλος το κάνει απλά από ματαιοδοξία… ανάλογα τον άνθρωπο είναι και τα κίνητρά του. Προσωπικά, γίνομαι χαρούμενη όταν ο κόσμος ψυχαγωγείται και νιώθει.
Πιστεύετε ότι η αφήγηση στον κινηματογράφο και την τηλεόραση μπορεί να επιτελεί «θεραπευτικές» λειτουργίες για το κοινό, συμβάλλοντας στην κατανόηση ή και επεξεργασία συλλογικών εμπειριών και τραυμάτων;
Η μυθοπλασία, είναι ένας εύκολος τρόπος για να σκεφτεί ή να νιώσει κάποιος, μέσα από την αφήγηση κάποιου έργου. Ιδανικά, θα μπορούσε να είναι και θεραπευτική εμπειρία, αλλά αυτό δεν το ξέρει κανείς. Όταν κάτι γίνεται στοχευμένα, θεραπευτικό ή διδακτικό, παίρνει πολύ σοβαρά τον εαυτό του κι ότι παίρνει σοβαρά τον εαυτό του, δεν το παίρνω εγώ…
Η τεχνολογία επηρεάζει πλέον και την ίδια τη δημιουργική διαδικασία, με εργαλεία όπως η τεχνητή νοημοσύνη να εισέρχονται στη συγγραφή. Πώς αξιολογείτε αυτήν την εξέλιξη για το μέλλον του σεναρίου;
Η τεχνολογία είναι μεγάλο δώρο. Τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.) είναι πολύτιμοι συνεργάτες, έξυπνοι βοηθοί. Σου λύνουν τα χέρια, αν ξέρεις να τα χρησιμοποιήσεις. Σου βρίσκουν αστραπιαία πληροφορίες και γλιτώνεις χρόνο. Στο σενάριο καθεαυτό, μπορούν να βοηθήσουν σε θέματα δομής, αλλά στον διάλογο έχουν ακόμη δρόμο να διανύσουν.
Οι αφηγήσεις που προβάλλονται μέσα από τον κινηματογράφο και την τηλεόραση συχνά αναπαράγουν ή αποδομούν κοινωνικά στερεότυπα. Ποια θεωρείτε την ευθύνη του δημιουργού σε αυτό το πεδίο;
Ο δημιουργός δεν είναι προσηλυτιστής, ούτε επιβάλλει το έργο του. Άνθρωπος είναι κι επικοινωνεί σκέψεις, συναισθήματα και προβληματισμούς. Στην εποχή της γρήγορης γνώσης και της τεχνολογίας, ο θεατής μπορεί να είναι συνειδητός, να ξέρει τι είναι περίπου αυτό που θα δει. Το πως ο θεατής επεξεργάζεται, αυτά που εισπράττει από τον δημιουργό, δεν είναι θέμα του δημιουργού, αλλά του θεατή.
Ως αντιπρόεδρος του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, πώς αντιλαμβάνεστε τον ρόλο ενός κινηματογραφικού θεσμού στη διαμόρφωση νέων αφηγηματικών τάσεων και στην ανάδειξη διαφορετικών δημιουργικών φωνών;
Τα φεστιβάλ -μεταξύ άλλων- για τους επαγγελματίες, είναι κέντρα ανταλλαγής καλλιτεχνικών εμπειριών, ευκαιρία γνωριμίας με άλλες φωνές. Είναι νομίζω ότι πιο ζωντανό και δημιουργικό συμβαίνει στον χώρο μας. Άνθρωποι από όλο τον κόσμο, δείχνουν τις ταινίες τους, συζητάνε τα πρότζεκτ τους, δουλεύουν πάνω σε αυτά, ανταλλάσσουν απόψεις και δικτυώνονται με συναδέλφους τους. Αγαπώ πολύ το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και χαίρομαι γιατί, με τα χρόνια, «μεγαλώνει» όλο και περισσότερο κι έχει φτάσει να συγκαταλέγεται στα κορυφαία της Ευρώπης.
Στην εποχή των ψηφιακών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι ανθρώπινες σχέσεις και η επικοινωνία διαμεσολαβούνται σε πρωτόγνωρο βαθμό από ψηφιακές πλατφόρμες. Πώς θεωρείτε ότι αυτή η μεταβολή επηρεάζει την καθημερινότητα και τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε ή κατανοούμε ιστορίες;
Ο κόσμος δουλεύει, φλερτάρει κι επικοινωνεί εντελώς διαφορετικά τα τελευταία πχ είκοσι χρόνια. Έχουν απλουστευτεί πολλά πράγματα κι αυτό ίσως μας έχει κάνει λίγο πιο νωθρούς. Όμως πιστεύω πως πέρα από τις πλαστές κι επιφανειακές ανάγκες κάθε γενιάς, στην ουσία τους οι σχέσεις δεν αλλάζουν, παρά μόνο στο πως εκφράζονται. Οι βαθύτερες ανάγκες μας, να ερωτευτούμε, να επικοινωνήσουμε, να γελάσουμε, να κλάψουμε, να νιώσουμε, είναι ίδιες πάντα, άσχετα αν επικοινωνούνται με μηνύματα ή emogi, με καντάδες ή με ραβασάκια.
Αν επιχειρούσατε μια συνοπτική αποτίμηση, ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση αλλά και τη σημαντικότερη ευκαιρία για τη σεναριακή γραφή στην Ελλάδα σήμερα, σε ένα διεθνές και βαθιά ψηφιακό περιβάλλον;
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι αυτή που ήταν πάντα: να μπορέσουμε να παράξουμε ανταγωνιστικό με το διεθνές, προϊόν, με δεδομένο το περιορισμένο μπάτζετ. Γιατί κάποιος να προτιμήσει ελληνική ταινία ή σειρά, όταν παίζονται παράλληλα, διεθνείς υπερπαραγωγές; Είναι ένας άνισος πόλεμος που ευτυχώς έχει κάποιες εξαιρέσεις.
Ευκαιρία είναι δημιουργείς τις εξαιρέσεις.
Η Κατερίνα Μπέη σπούδασε στη Νομική Σχολή Αθηνών και στο Δημοσιογραφικό Κολέγιο. Είναι σεναριογράφος και συγγραφέας με πολυετή παρουσία στον χώρο των μέσων ενημέρωσης και της οπτικοακουστικής δημιουργίας.
Εργάστηκε για δέκα χρόνια σε περιοδικά όπως ο Ταχυδρόμος, το Status, το Harper’s Bazaar, το Esquire και το Cosmopolitan, καθώς και στο ραδιόφωνο, στους σταθμούς Κλικ και Εν Λευκώ.
Από το 1998 δραστηριοποιείται στον κινηματογράφο και την τηλεόραση ως σεναριογράφος. Έχει συνεργαστεί στη συγγραφή σεναρίων για ταινίες όπως οι «Θηλυκή Εταιρεία», «Φούσκα», «Η Λίζα και όλοι οι άλλοι» και «Η καρδιά του κτήνους», ενώ έχει συνυπογράψει μερικές από τις πιο επιτυχημένες κινηματογραφικές παραγωγές των τελευταίων ετών, ανάμεσά τους τις «Ευτυχία», «Φόνισσα» και «Υπάρχω».
Στην τηλεόραση έχει υπογράψει σενάρια για σειρές όπως «Ο Νόμος του Μέρφυ», «Τα Καλύτερά μας Χρόνια», «Λούφα και Παραλλαγή», «Χρυσά Κορίτσια», «Μόνη εξ Αμελείας», «Σχεδόν Ποτέ» και «Steps», ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει η νέα κινηματογραφική ταινία «Η Τελευταία Κλήση», της οποίας συνυπογράφει το σενάριο μαζί με τον σκηνοθέτη.
Για τη συγγραφική της δραστηριότητα έχει τιμηθεί με το τρίτο βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα Θεατρικού Έργου (2004) και το πρώτο βραβείο Σεναρίου για παιδική ταινία «Animation» (2007).
Παράλληλα, έχει αναπτύξει πλούσιο λογοτεχνικό έργο, με επτά μυθιστορήματα που αναδεικνύουν τη σύγχρονη γυναικεία εμπειρία και τις ψυχολογικές αποχρώσεις των ανθρώπινων σχέσεων. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται τα «Το τελευταίο Reunion» και «Η καλλονή» (Key Books), «Κι αν μου Κάτσει;..» και «Επάγγελμα ερωτευμένη» (εκδόσεις Λιβάνη), καθώς και τα «Στη χώρα του παντού και του πουθενά», «Το τετράδιο της ευτυχίας» και «Success Story» (εκδόσεις Σαββάλας).
Από τον Μάρτιο του 2025, έχει αναλάβει τη θέση της αντιπροέδρου του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή της συμβολή στη σύγχρονη ελληνική κινηματογραφική και πολιτισμική σκηνή.
