Adolescence

Κάναμε το λάθος  -η Ναταλία κι εγώ- να ξεκινήσουμε το Adolescence στις 11 τη νύχτα. Το πρόβλημα δεν ήταν η ώρα, συχνά βάζουμε κάποια σειρά να δούμε αργά τη νύχτα, κάτι που να μπορούμε να το κλείσουμε στα εξήντα λεπτά και να πάμε για ύπνο. Είχαμε ακούσει καλά λόγια, είναι και μίνι σειρά, ό,τι πρέπει τώρα για εμάς που αυτές τις μέρες δεν θέλουμε να ξεκινήσουμε δεσμεύσεις με πολλές σεζόν και δεκάδες επεισόδια. Το Adolescence («Εφηβεία» στα ελληνικά) ακουγόταν ιδανικό, τέσσερα ωριαία επεισόδια και τέλος. Βέβαια με είχε προειδοποιήσει η Ναταλία, «είναι βαρύ το θέμα» μου είχε πει. Στην αρχή νόμιζα ότι θα ήταν βαρύ λόγω της εφηβείας του τίτλου. Ε, εντάξει λέω, κι η δική μου εφηβεία δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα, θα το αντέξω, ας το δούμε. «Όχι», μου λέει, «έχει να κάνει με ένα 13χρονο αγόρι που δολοφονεί μια συμμαθήτριά του». Ε, εντάξει, λέω. Έχουμε δει σειρές και σειρές, με δύσκολα κι ευαίσθητα θέματα, δοσμένα με ανεπιτήδευτο ρεαλισμό. Έχει σφιχτεί το στομάχι μας κι άλλες φορές. Εν πάση περιπτώσει, ό,τι και να ήταν, θα βλέπαμε ένα επεισόδιο για να ξεκολλήσω λίγο από τα εξελόφυλλα και το πέρασμα δεδομένων σε ακατάλληλες ώρες. Κι η Ναταλία στις 8 το πρωί έπρεπε να φύγει για το γραφείο και να αφήσει το παιδί στο σχολείο. Ένα επεισόδιο θα βλέπαμε, τα υπόλοιπα αύριο ίσως. Ναι, σίγουρα. 

Πέσαμε για ύπνο στις 3μιση το πρωί. Η Ναταλία είναι από τους ανθρώπους που τις περισσότερες φορές αποκοιμιούνται στον καναπέ έτσι και κάτσουν να δουν τηλεόραση μετά τις 10 το βράδυ. Στις τέσσερεις ώρες του Adolescence δεν έκλεισε μάτι. Η σειρά δεν μας άφησε να πάρουμε ανάσα. Κάθε επεισόδιο είναι γυρισμένο σε πραγματικό χρόνο, σε ένα μόνο πλάνο, χωρίς μοντάζ, χωρίς αλλαγή σκηνής. Η κάμερα απλά ακολουθεί, ασταμάτητα, για μια ολόκληρη ώρα. Αρχίζει με μια αστυνομική επιχείρηση, χαράματα, σε μια ήσυχη γειτονιά κάπου στη Μεγάλη Βρετανία. Κομάντο της αστυνομίας σπάνε με πολιορκητικό κριό την εξώπορτα μιας μονοκατοικίας, μπαίνουν μέσα πάνοπλοι, με αλεξίσφαιρα γιλέκα, με τουφέκια εφόδου, με φωνές, κοφτές κινήσεις, διαταγές «πέστε κάτω», οπλισμένοι σαν αστακοί· τα πρόσωπά τους ίσα που φαίνονται κάτω από τα κράνη που είναι φορτωμένα με φακούς και κάμερες. Τους βλέπεις να ξεχύνονται μέσα στο σπίτι, μια συνηθισμένη βρετανική μονοκατοικία σε κάποιο ήσυχο προάστιο. Και το μόνο που μπορείς να σκεφτείς είναι ότι η επιδρομή αυτή έχει στόχο κάποιο βαρόνο ναρκωτικών, κάποιον τρομοκράτη, ίσως έναν τύπο που θα έχει ζωστεί με εκρηκτικά ή θα κρατάει δυο καλάσνικοφ σε κάθε χέρι κι ένα στα δόντια. Και συλλαμβάνουν ένα παιδί 13 χρονών, τον Τζέημι, ένα αγοράκι με λεπτά κι ευγενικά χαρακτηριστικά, μέσα στο δωμάτιο του, που πριν προλάβει καλά καλά να σηκωθεί από το κρεβάτι του βρίσκεται ενώπιον πάνοπλων αστυνομικών, αυτοί να τον σημαδεύουν σχεδόν εξ επαφής με τα όπλα τους κι εκείνος έντρομος μπροστά τους να χάνει τον έλεγχο της κύστης του. Μέσα στο σπίτι ο πατέρας, η μάνα κι η μεγαλύτερη αδερφή του δεν μπορούν να καταλάβουν τι συμβαίνει, τρομαγμένοι, σαστισμένοι, αναγκασμένοι να μείνουν στο πάτωμα γιατί τους το επιβάλλει ένας μικρός στρατός από αστυνομικούς που έχει πλημμυρίσει το σπίτι τους λίγο πριν τις 6 το πρωί. 

Τα βλέπεις όλα αυτά και δεν μπορείς παρά να ταυτιστείς με την οικογένεια, όχι με τους αστυνομικούς. Παρότι η σειρά ξεκινάει με τον ντετέκτιβ Μπάσκομπ, που είναι επικεφαλής της επιχείρησης. Που φαίνεται σε κάθε δευτερόλεπτο της επιχείρησης ότι είναι ένας άνθρωπος με καλοσύνη κι ευαισθησία και πλήρη συναίσθηση του τι ακριβώς κάνει. Διευθύνει μια εισβολή σε μια ιδιωτική κατοικία, συλλαμβάνει ένα παιδάκι, αλλά ο άνθρωπος φαίνεται πως έχει ενσυναίσθηση, έχει υπομονή, είναι η ανθρώπινη πλευρά της αστυνομικής δράσης. Όμως η διαδικασία σύλληψης είναι αμείλικτη. Όπως αμείλικτη είναι και η προσαγωγή στο τμήμα. Όπως αμείλικτη είναι η σειρά στο σύνολό της, όχι γιατί θέλει να ισοπεδώσει τον θεατή, αλλά γιατί είναι υποχρεωμένη να ισοπεδώσει τον θεατή. Δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Και δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, γιατί απλώς παρακολουθεί τη ροή των γεγονότων. Αυτό είναι το πρώτο επεισόδιο, η σύλληψη και η προσαγωγή του Τζέημι. Και σε αφήνει αποσβολωμένο. Ταυτίζεσαι πλήρως με τους σαστισμένους γονείς, ίσως με τη μάνα, εγώ με τον πατέρα. Ο οποίος πατέρας απεγνωσμένα προσπαθεί να καταλάβει τι στο διάολο συμβαίνει, παραπαίει ανάμεσα στη σύγχυση, στο φόβο, στο ξέσπασμα οργής. Κι εγώ μαζί του. Τι μπορεί να συμβαίνει κι έχουν συλλάβει ένα παιδάκι λες και δολοφόνησε τον πρωθυπουργό της χώρας μέσα στο σπίτι του; Αλλά είπαμε, δεν υπάρχουν μεταβάσεις από τη μια σκηνή στην άλλη. Είναι όλο ένα πλάνο και θα το υποστείς, σα να είσαι εκεί, δίπλα στον Μπάσκομπ, δίπλα στον Τζέημι και την οικογένειά του. 

Όμως γιατί να τα διαβάσεις αυτά σε έναν ιστότοπο που αφορά την κυβερνοψυχολογία; Θα σας πω γιατί. Γιατί αν δεν γράψουμε για το Adolescence σε έναν ιστότοπο κυβερνοψυχολογίας, θα είμαστε για να πέσει κεραυνός να μας κάψει. Για να καταλάβετε γιατί, θα πρέπει απλά να κάνετε υπομονή και να διαβάσετε τη συνέχεια. Ή να δείτε τη σειρά. Ή να διαβάσετε τη συνέχεια και να δείτε τη σειρά. Τα spoiler που θα κάνω θα είναι ελάχιστα και δεν θα επηρεάσουν ιδιαίτερα την εμπειρία της θέασης. Εκτός κι αν είστε από αυτές/αυτούς που θέλουν να μην ξέρουν απολύτως τίποτα για αυτό που θέλουν να δουν. Βέβαια αμφιβάλλω αν θα το καταφέρετε, γιατί αυτές τις μέρες το διαδίκτυο πραγματικά βοά για το Adolescence.  

Τα όσα διαδραματίζονται στη σειρά είναι ακραία μεν, αφορούν δε -χωρίς υπερβολή- την κάθε οικογένεια. Γιατί η οικογένεια του Τζέημι δεν έχει καμία σχέση με κακοποιητικές συμπεριφορές, με ψυχολογική βία, με σωματική βία, με αδιαφορία ή με έλλειψη αγάπης. Είναι μια μέση αστική οικογένεια, αγαπημένοι μεταξύ τους, άνθρωποι της εργασίας και του μεροκάματου που έκαναν ό,τι καλύτερο μπορούσαν για τα παιδιά τους. Κι ο ίδιος ο Τζέημι είναι ένα ευφυές παιδί, που θα μπορούσε μεγαλώνοντας να ζήσει αυτό που πάνω κάτω θα ονομάζαμε μια «καλή ζωή». Τα όσα συμβαίνουν στο Adolescence θα μπορούσαν να συμβούν κυριολεκτικά σε οποιαδήποτε οικογένεια. Για αυτό και προκαλούν τρόμο. 

Δεν υπάρχει κάτι πιο εύκολο από το να χάσεις τα παιδιά σου, να τα χάσεις πριν καν ακόμα φύγουν οριστικά από το σπίτι. Δεν υπάρχει κάτι πιο εύκολο από το να αισθανθείς κάποια στιγμή -εκεί στην αρχή της εφηβείας του παιδιού σου- ότι λίγο ως πολύ επιτέλεσες τα γονικά σου καθήκοντα και τώρα το παιδί θα χρειάζεται όλο και λιγότερη φροντίδα, λιγότερη προσοχή. Κι εσύ αποτραβιέσαι, χωρίς να το καταλάβεις, γιατί έχεις δουλειά, έχεις λογαριασμούς να πληρώσεις, έχεις καριέρα να χτίσεις, ίσως έχεις μια μικρή επιχείρηση, ίσως είσαι ο δουλευταράς αυτοαπασχολούμενος πατέρας του Τζέημι κι έχεις λιώσει το κορμί σου για να χτίσεις, μαζί με την εργαζόμενη σύντροφό σου, ένα ωραίο σπιτικό με λίγο γκαζόν μπροστά στην είσοδο, μια μικρή πίσω αυλή, μια άνετη κατοικία με ξεχωριστά δωμάτια για κάθε παιδί. Αυτή η ιστορία πάνω από όλα μιλάει -κατά τη γνώμη μου-  για γονείς που έχουν χάσει τα παιδιά τους. 

Κάποια στιγμή στη σειρά θα δείτε το δωμάτιο του Τζέημι λίγο καλύτερα, χωρίς πάνοπλους αστυνομικούς μέσα. Τότε το στομάχι μου σφίχτηκε ακόμα περισσότερο, ειδικά όταν η κάμερα πέρασε φευγαλέα πάνω από το γραφείο του, με τον υπολογιστή και όλα τα gaming συμπράγκαλα, τα ακουστικά, την gaming καρέκλα, όλα αυτά τα τόσο οικεία. Ένα δωμάτιο στο μεταίχμιο, από τη μια βλέπεις την παιδικότητα κι από την άλλη διαισθάνεσαι την ανδρική σεξουαλική ταυτότητα που πάει να αναδυθεί. Δυστυχώς για τον Τζέημι η σεξουαλική του ταυτότητα δεχόταν πιέσεις που οι γονείς του δεν υποψιάζονταν καν. Οι ίδιοι αυτά τα θέματα τα έλυσαν εύκολα όταν ήταν έφηβοι. Και σημαντικό μέρος των πιέσεων που κακοφόρμισαν την σεξουαλική ταυτότητα του Τζέημι ανέβλυζε μέσα από την οθόνη του φαινομενικά αθώου, σβηστού εκείνη την ώρα, υπολογιστή. 

Αυτός είναι και ένας λόγος που το Adolescence επιβάλλει να ασχοληθούμε μαζί του όσες και όσοι έχουμε κάποιο ενδιαφέρον για την κυβερνοψυχολογία. Μεταξύ άλλων το 13χρονο παιδί δεχόταν την επιρροή μιας απίστευτα βλακώδους εκδοχής ριζοσπαστικοποιημένου μισογυνισμού που δυστυχώς στα αλήθεια (δεν αποτελεί μυθοπλασία) ευδοκιμεί στα ευρέως διαδεδομένα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δηλαδή σε TikTok, Instagram, κλπ. Το αγόρι προσπαθούσε να διαμορφώσει τον ετεροφυλόφιλο προσανατολισμό του μέσα από τις νουθεσίες γελοίων διαδικτυακών περσόνων τύπου Andrew Tate. Μιλάμε για άτομα που σε έναν ώριμο ενήλικα φαίνονται καρικατούρες (έτσι ελπίζω τουλάχιστον), αλλά στο μυαλό του Τζέημι ήταν ίσως κάτι σαν προφήτες που θα τον οδηγούσαν στη γη της αρρενωπής επαγγελίας, στην κατάκτηση και καθυποταγή του γυναικείου φύλου. Μιλάμε για άτομα που διαδίδουν τη συνωμοσιολογική θεωρία πως οι γυναίκες έχουν συλλογικά ευνουχίσει τον σύγχρονο άνδρα και τον κρατούν κοινωνικά και σεξουαλικά απομονωμένο. Και κάτι τύποι σαν τον Andrew Tate έχουν έρθει στο προσκήνιο για να βάλουν τις αυθάδεις γυναίκες στη θέση τους και να επαναφέρουν την πατριαρχική τάξη πραγμάτων στην παλιά της δόξα. Τι σημαίνουν τα manosphere, incel, 80/20, red pill και διάφορα άλλα τέτοια περίεργα; Για τους γονείς του Τζέημι τίποτα. Για πολλούς από εμάς ίσως αποτελούν μπούρδες. Για το αγόρι αυτό σήμαιναν πολλά, ίσως γιατί τον έκαναν να αισθανθεί λιγότερο μόνος, παροδικά δυνατός, ότι είχε για λίγο αυτός τον έλεγχο, την εξουσία, δεν ήταν πια ένα σεξουαλικά ανεπιθύμητο αγόρι που το χλευάζει το σχολείο όλο. Δυστυχώς όλα αυτά -συγγνώμη που το ξαναλέω- δεν αποτελούν μυθοπλασία, ο Τζέημι είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας, αλλά τα υπόλοιπα αποτελούν πραγματικότητα και έχουν συνδεθεί με αληθινές τραγωδίες. 

Τελικά όμως μπορεί και να μην ήταν τίποτα από όλα αυτά που ώθησε τον Τζέημι στο σκοτάδι. Ένα από τα επεισόδια θυμίζει μονόπρακτο, αναπαριστά μια συνεδρία του πλέον έγκλειστου παιδιού με εξειδικευμένη κλινική ψυχολόγο. Η ψυχολόγος έχει κληθεί να συντάξει μια από τις δυο ανεξάρτητες επιστημονικές αναφορές περί ψυχικής υγείας του παιδιού. Συγκλονιστικό κι αυτό το επεισόδιο. Εκεί κάπου πάει να φανεί η βαθύτερη ψυχολογική ρίζα του κακού που γράπωσε το παιδί. Εκεί θα γίνει μια αναφορά στο πώς ο Τζέημι ένιωθε πως ο πατέρας του τον αγαπούσε μεν, αλλά κάπου κάπου ντρεπόταν για το γιο του, κάπου κάπου απέστρεφε το βλέμμα του όταν ο Τζέημι τα πήγαινε χάλια στο ποδόσφαιρο κι οι άλλοι γονείς γέλαγαν κοροϊδευτικά σε βάρος του. Ο πατέρας ήταν για τον Τζέημι το πρότυπο, τουλάχιστον το πρότυπο του τι σημαίνει να είσαι ο άντρας του σπιτιού. Κι εισέπραξε κάποιου είδους απόρριψη από αυτόν, απόρριψη που ο ίδιος ο πατέρας δεν αντιλήφθηκε ποτέ, ίσως κι ο Τζέημι την πήρε πολύ βαριά. Πάντως η σκιά αυτής της απόρριψης δείχνει τα δόντια της στο μονόπρακτο, δείχνει τις ρωγμές που ήρθε να γεμίσει η σαπίλα της manosphere. 

Bέβαια πάλι, θα μπορούσε να μη φταίει τίποτα κι από τα παραπάνω. Έχετε πάει στο σχολείο του Τζέημι να δείτε τι ωραία που είναι εκεί; Ε, άμα δείτε τη σειρά, θα πάτε κι εκεί. Οπλιστείτε με αντοχή. Η σύζυγός μου άρχισε να μιλάει για home schooling μετά από αυτό το επεισόδιο. Και προφανώς δεν είναι αυτή η λύση, όπως δεν αποτελεί λύση το να πάρουμε τα κινητά απ’ τα χέρια των παιδιών ή να μην τα αφήσουμε να έχουν υπολογιστή στο δωμάτιό τους πριν ενηλικιωθούν. Εν προκειμένω το σχολείο ουσιαστικά όπλισε το χέρι του παιδιού. Εδώ θα δούμε διάχυτη τη διάλυση της σχέσης εκπαιδευτικού με τα παιδιά, αν και βλέπουμε τουλάχιστον μια δασκάλα που προσπαθεί ειλικρινά, θα δούμε διάχυτο τον σχολικό εκφοβισμό, ακραία την έλλειψη ενσυναίσθησης στα παιδιά, μερικά από τα οποία χαχανίζουν με τη δολοφονία της συμμαθήτριάς τους και χλευάζουν ακόμα και τους αστυνομικούς που έχουν έρθει να πάρουν καταθέσεις.

Εδώ στο σχολείο βρίσκεται και πάλι ο ντετέκτιβ Μπάσκομπ, ήρεμος πάντα, σωματικά επιβλητικός, όσο διακριτικός μπορεί με την άσκηση του λειτουργήματός του και δεδομένων των συνθηκών. Σε αυτό το σχολείο είναι μαθητής κι ο γιος του, που δέχεται ανελέητο bullying ακόμα και μπροστά στον πατέρα του, ίσως ακόμα χειρότερα εκείνη την ημέρα που πολλά παιδιά βλέπουν τους αστυνομικούς ως παρείσακτους. Πράγματι ο Μπάσκομπ έχει πατήσει στο άβατο και δεν το ξέρει. Ο γιος του προσπαθεί να τον διαφωτίσει. Εδώ έχουμε τον δεύτερο λόγο που μας υποχρεώνει να μιλήσουμε για τη σειρά κι έχει να κάνει με τον κυβερνοεκφοβισμό. Παρότι η αστυνομία έχει πλήρη πρόσβαση στους λογαριασμούς του Τζέημι και έχει ξεκοκκαλίσει τα όσα διαμείβονταν στο Instagram, δεν έχει αντιληφθεί καθόλου ότι το παιδί δεχόταν cyberbullying. Σχεδόν κατά τύχη ο γιος του Μπάσκομπ του εξηγεί τι σήμαιναν τα διάφορα φαινομενικά αθώα μηνύματα που δεχόταν ο Τζέημι στο “Insta”. Oι καρδούλες δεν είναι απλώς καρδούλες αλλά ένα μικρό σύστημα κρυφών μηνυμάτων που αλλάζουν νόημα ανάλογα με το χρώμα της καρδιάς. Στην περίπτωση του Τζέημι οι καρδούλες και μερικά άλλα σύμβολα ήταν μηνύματα που του έλεγαν ότι θα μείνει για πάντα incel, δηλαδή δεν θα καταφέρει ποτέ να προσελκύσει σεξουαλικά μια γυναίκα, δεν θα γίνει ποτέ «άντρας». «Τι μας λες», θα πείτε. Ένας παράλληλος κόσμος που ούτε εγώ γνωρίζω. Δεν έχω καν λογαριασμό στο Instagram, αλλά και να είχα, και πάλι δεν θα γνώριζα. Θα ήμουν τυφλός σε όλα αυτά, όπως οι αστυνομικοί. Κι ο γιος του Μπάσκομπ με το ζόρι καταφέρνει να του μιλήσει, γιατί κι αυτών των δυο η σχέση δεν πάει πολύ καλά, αν κι ο πατέρας φαίνεται να προσπαθεί. Ταυτόχρονα όμως δείχνει να μην πολυκαταλαβαίνει τι περνά και το δικό του το παιδί μέσα στο σχολείο. Εξάλλου έχει κι αυτός μια σοβαρή δουλειά να φέρει σε πέρας. 

Δουλειά είναι κι ο ρόλος του γονέα. Δεν πληρώνεσαι για αυτήν. Δεν τελειώνει στην αρχή της εφηβείας. Δεν τελειώνει στην αρχή της ενηλικίωσης. Μπορεί να νομίζεις ότι την έκανες καλά, γιατί να, δες, κοίτα πόσα πέτυχες! Το σπίτι σου είναι ζεστό και τα παιδιά σου φαίνονται μια χαρά. Όλα φαίνονται μια χαρά άμα δεν τα σκαλίζεις κιόλας. Δεν με ενδιαφέρει αν κάνω αναίσχυντη διαφήμιση στο Netflix, σας προτείνω ανεπιφύλακτα να δείτε το Adolescence είτε είστε γονείς είτε όχι. Πιστεύω ότι θα μιλάμε για πολύ καιρό ακόμα για αυτή τη σειρά. Το να μεγαλώνεις παιδιά δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι το να μεγαλώνεις παιδιά έχει γίνει ευκολότερο στην ψηφιακή εποχή.

Περισσότερα:

– H σειρά στη Βρετανική Βουλή, ο πρωθυπουργός βλέπει τη σειρά μαζί με τα παιδιά του: https://www.lifo.gr/now/world/sti-bretaniki-boyli-adolescence-parakoloythoyme-spiti-me-ta-paidia-moy-eipe-o-starmer

– Πολύ συνοπτικά για τη manosphere και τον δικτυωμένο μισογυνισμό: https://www.nature.com/collections/bhgheifbef

– Αναλυτικότερη παρουσίαση του φαινομένου με πραγματικά περιστατικά και με γλωσσάριο: https://www.adl.org/resources/backgrounder/incels-involuntary-celibates

– «Πέρα από τον Andrew Tate», σύντομο άρθρο του Guardian για influencers του μισογυνισμού: https://www.theguardian.com/media/2025/mar/19/beyond-andrew-tate-the-imitators-who-help-promote-misogyny-online