Άντρεα ΧριστοδούλουΕίναι Παρασκευή βράδυ, έχεις μόλις βάλει τη νέα πολυσυζητημένη σειρά και κάθεσαι αναπαυτικά στον καναπέ. Δέκα λεπτά αργότερα, χωρίς καν να το καταλάβεις, το βλέμμα σου έχει πέσει στο κινητό. Η σειρά εξακολουθεί να παίζει στο βάθος, ενώ εσύ χαζεύεις σε κάποια πλατφόρμα ΜΚΔ, απαντάς σε μηνύματα ή παίζεις παιχνίδια.
Ταυτίστηκες; Αν η παραπάνω σκηνή σου φαίνεται γνώριμη, δεν είσαι μόνος. Η πιο κοινή ψηφιακή συνήθεια της εποχής μας είναι το φαινόμενο του “Second Screening”, η χρήση δηλαδή μιας δεύτερης οθόνης ενώ παρακολουθούμε τηλεόραση. Πώς όμως αυτή η αθώα φαινομενικά κίνηση έχει αλλάξει όχι μόνο τον εγκέφαλο μας, αλλά και την ίδια τη βιομηχανία του θεάματος;
Ο μύθος του “Ψηφιακού Multitasking”
Όταν κοιτάμε εναλλάξ την τηλεόραση και το κινητό, έχουμε την ψευδαίσθηση ότι κάνουμε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Στην πραγματικότητα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για παράλληλη επεξεργασία πληροφοριών, αλλά για γρήγορη εναλλαγή. Κάθε φορά που το βλέμμα σου πάει από το κινητό στη τηλεόραση για να δεις τι έγινε στην ταινία, ο εγκέφαλος σου καταναλώνει τεράστια ενέργεια για να επανασυνδεθεί με την πλοκή. Το αποτέλεσμα; Στο τέλος της βραδιάς νιώθεις νοητική εξάντληση και πιθανότατα δεν θυμάσαι ούτε τα μισά από όσα είδες.
Το Χόλιγουντ προσαρμόζεται στη διάσπαση προσοχής
Η βιομηχανία του θεάματος γνωρίζει πολύ καλά αυτή τη συνήθεια και έχει προσαρμόσει τον τρόπο που γυρίζονται οι ταινίες για να “νικήσει” το κινητό τηλέφωνο. Λόγω του μειωμένου εύρους προσοχής (attention span), οι δημιουργοί χρησιμοποιούν πλέον συγκεκριμένες ψυχολογικές και οπτικοακουστικές τεχνικές.
Αρχικά οι ταινίες και οι σειρές δεν έχουν πια την πολυτέλεια να χτίσουν αργά τους χαρακτήρες τους. Αν δεν υπάρξει μια έκρηξη, μια ανατροπή ή μια έντονη σκηνή στα πρώτα 3 με 5 λεπτά, οι πλατφόρμες ξέρουν ότι ο θεατής απλά θα αλλάξει περιεχόμενο. Επίσης οι δημιουργοί χρησιμοποιούν ξαφνικές αλλαγές στη μουσική, δυνατούς θορύβους ή εντυπωσιακά ηχητικά εφέ για ένα πολύ συγκεκριμένο λόγο: να σε κάνουν να σηκώσεις ασυναίσθητα το κεφάλι σου από την οθόνη του κινητού και να κοιτάξεις ξανά την τηλεόραση. Και επειδή οι πλατφόρμες περιμένουν ότι ο θεατής θα χάσει σκηνές διαβάζοντας μηνύματα, η αφήγηση συχνά γίνεται πιο γραμμική, οι χαρακτήρες πιο ξεκάθαροι και οι κρίσιμες πληροφορίες επαναλαμβάνονται συχνά, ώστε να μην νιώθει κανείς ότι έχασε το νήμα.
Η δυσανεξία στην ανία
Γιατί όμως πιάνουμε το κινητό εξ αρχής; Η απάντηση κρύβεται στη ντοπαμίνη. Τα κινητά τηλέφωνα μας έχουν εκπαιδεύσει να περιμένουμε άμεση και συνεχή επιβράβευση. Μια ταινία από την άλλη, απαιτεί υπομονή. Όταν υπάρχει μια σκηνή διαλόγου με αργό ρυθμό, ο εγκέφαλος μας την ερμηνεύει πλέον ως “βαρεμάρα” και αναζητά ενστικτωδώς το γρήγορο χτύπημα της ντοπαμίνης που προσφέρει η ανανέωση της σελίδας στις εφαρμογές ΜΚΔ. Έχουμε χάσει την ικανότητα μας να ανεχόμαστε τους αργούς ρυθμούς.
Το κόστος του “Second Screening” δεν είναι απλώς ότι χάνουμε λεπτομέρειες από μια ταινία, αλλά ότι χάνουμε την ίδια την εμπειρία της εμβύθισης σε μια ιστορία, αλλά την ευκαιρία να αποσυνδεθούμε πραγματικά.
Την επόμενη φορά πριν ξεκινήσεις μια ταινία δοκίμασε να αφήσεις το κινητό σε ένα άλλο δωμάτιο. Και αν αντέξεις το FoMO ποιος ξέρει; Μπορεί να σου φανεί η ταινία ξαφνικά πολύ πιο ενδιαφέρουσα και ξεκούραστη εμπειρία.
